İnternetten bir kıyafet, telefon veya herhangi bir ürün sipariş ettiniz; ancak kapınıza geldiğinde beklediğiniz gibi olmadığını gördünüz. Peki bu durumda ne yapabilirsiniz? Cevap oldukça basit: cayma hakkı.
Cayma Hakkı Nedir?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği uyarınca; internetten, telefonla veya benzeri şekilde tarafların fiziksel olarak karşı karşıya gelmeden kurduğu mesafeli sözleşmelerde tüketici, 14 gün içinde hiçbir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayabilir.
Bu hak, üründe bir ayıp bulunmasından bağımsızdır. Ürün kusursuz olsa dahi, yalnızca beğenmediğiniz için iade edebilirsiniz. Ayrıca cayma hakkının kullanılması herhangi bir şekle tabi değildir; satıcıya yöneltilecek yazılı veya kalıcı veri saklayıcısı ile yapılacak bir bildirim yeterlidir.
14 Günlük Süre Ne Zaman Başlar?
Sürenin başlangıcı, sözleşmenin konusuna göre değişir:
- Hizmet alımlarında: Sözleşmenin kurulduğu gün.
- Mal alımlarında: Tüketicinin veya onun belirlediği üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün.
- Birden fazla parçadan oluşan mallarda: Son parçanın teslim alındığı gün.
- Belirli süre boyunca düzenli teslimatlarda: İlk malın teslim alındığı gün.
Satıcı Bilgilendirme Yapmazsa Ne Olur?
Satıcı, sözleşme kurulmadan önce tüketiciyi cayma hakkı konusunda usulüne uygun biçimde bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu bilgilendirme yapılmazsa tüketici 14 günlük süreyle bağlı kalmaz; cayma hakkını kullanabileceği süre uzar. Satıcı bu uzayan süre içinde bilgilendirmeyi yaparsa, 14 günlük süre bilgilendirmenin yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar.
İade ve Geri Ödeme Süreleri
- Tüketici: Cayma bildirimini gönderdiği tarihten itibaren 10 gün içinde malı satıcıya geri göndermekle yükümlüdür.
- Satıcı: Cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren 14 gün içinde, teslimat masrafları da dahil olmak üzere tahsil ettiği tüm ödemeleri iade etmek zorundadır.
- Geri ödeme şekli: İade, tüketicinin ödeme sırasında kullandığı yöntemle ve tüketiciye ek bir masraf yüklenmeksizin yapılır. Ödeme kredi kartıyla yapılmışsa iade karta yapılır; hediye çeki veya mağaza puanı dayatılamaz.
İade Kargo Masrafı Kime Aittir?
Bu, en çok tartışma çıkan konulardan biridir. Satıcı, ön bilgilendirmede iade için anlaşmalı bir taşıyıcı belirtmişse, tüketici malı bu taşıyıcı ile gönderdiği takdirde iade masrafından sorumlu tutulmaz. Satıcı ön bilgilendirmede herhangi bir taşıyıcı belirtmemişse, tüketiciden iade masrafı talep edilemez.
Cayma Hakkının Kullanılamayacağı Hâller
Mevzuat, niteliği gereği iadeye elverişli olmayan bazı ürün ve hizmetleri cayma hakkının dışında tutmuştur:
- Kişiye özel hazırlanan mallar: Tüketicinin istekleri doğrultusunda üretilen veya kişiselleştirilen ürünler (isim yazılı kupa, ölçüye göre dikilen elbise gibi).
- Çabuk bozulabilen mallar: Gıda maddeleri veya son kullanma tarihi yakın ürünler.
- Hijyen ve sağlık açısından uygun olmayan mallar: Teslimden sonra ambalajı açılmış olması hâlinde iadesi uygun olmayan ürünler.
- Diğer ürünlerle karışan mallar: Teslimden sonra niteliği gereği ayrıştırılması mümkün olmayan ürünler.
- Ambalajı açılmış dijital ürünler: Ses veya görüntü kayıtları ile yazılım programları.
- Süreli yayınlar: Abonelik kapsamındakiler hariç gazete ve dergiler.
- Anında ifa edilen hizmetler: Elektronik ortamda anında sunulan hizmetler ve tüketiciye anında teslim edilen gayrimaddi mallar.
- Belirli tarihte yapılması gereken işler: Konaklama, eşya taşıma, araç kiralama, yiyecek-içecek tedariki ile eğlence veya dinlenme amaçlı boş zamanın değerlendirilmesine ilişkin sözleşmeler.
- Fiyatı piyasa dalgalanmalarına bağlı mallar: Satıcının kontrolünde olmayan finansal piyasa hareketlerine bağlı ürünler.
Ürünü Denemek Cayma Hakkını Ortadan Kaldırır mı?
Hayır. Tüketici, malın niteliğini, özelliklerini ve çalışma şeklini anlayabilecek ölçüde deneyebilir; bu amaçla kutusunu açması cayma hakkını düşürmez. Ancak bu sınırın ötesine geçen ve malın değerini azaltan kullanımlardan tüketici sorumlu olabilir. Ölçüt basittir: mağazada bir ürünü satın almadan önce yapabileceğiniz inceleme kadarı serbesttir.
Uyuşmazlık Çıkarsa Nereye Başvurulur?
Satıcı cayma talebini reddeder veya iadeyi yapmazsa, tüketici uyuşmazlığın parasal değerine göre Tüketici Hakem Heyetine ya da Tüketici Mahkemesine başvurabilir. Hakem heyetlerinin görev sınırına ilişkin parasal tutarlar her yıl yeniden belirlendiğinden, başvuru öncesinde güncel sınırın kontrol edilmesi gerekir. Hakem heyetine başvuru ücretsizdir ve e-Devlet üzerinden yapılabilir.
Cayma hakkı, mesafeli alışverişte tüketiciyi koruyan en temel güvencelerden biridir. Sipariş öncesinde satıcının ön bilgilendirme metnini okumanız ve cayma bildiriminizi süresi içinde, ispat edilebilir bir yöntemle yapmanız, olası bir uyuşmazlıkta elinizi güçlendirecektir.