Yabancı olarak neler yapabilirsiniz
Türk hukuku, doğrudan yabancı yatırımlar bakımından yerli ve yabancı yatırımcı arasında ayrım gözetmez. Yabancı bir gerçek veya tüzel kişi, Türkiye'de şirket kurabilir, mevcut bir şirkete ortak olabilir, taşınmaz edinebilir. Aşağıdaki üç yol en yaygın olanlardır.
| Yol | Ne işe yarar | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Taşınmaz edinimi | Mülk yatırımı, kira geliri, vatandaşlık başvurusuna dayanak | Yüzölçümü ve bölge sınırlamaları |
| Şirket kurma | Türkiye'de fiilen ticaret yapmak, fatura kesmek, personel çalıştırmak | Vergi ve sosyal güvenlik yükümlülükleri |
| İrtibat bürosu | Pazarı tanımak, temsil ve tanıtım | Ticari faaliyet ve gelir elde etme yasağı |
Hangisinin doğru olduğu amaca göre değişir. Türkiye'de gelir elde edecekseniz irtibat bürosu yeterli olmaz; yalnızca pazarı gözlemleyecekseniz şirket kurmak gereksiz yük getirir.
Mülk edinmenin sınırları
Yabancı gerçek kişilerin taşınmaz edinmesi mümkündür, ancak sınırsız değildir. Alım kararından önce bilinmesi gereken üç kural var.
- Yüzölçümü sınırı: Bir yabancı gerçek kişinin Türkiye genelinde edinebileceği taşınmazların toplamı 30 hektarı geçemez. Bu sınır tek bir ilde değil, ülke genelindeki tüm taşınmazların toplamı üzerinden hesaplanır.
- Bölgesel sınır: Edinimin, ilgili ilçenin özel mülkiyete konu yüzölçümüne oranla da bir üst sınırı bulunur.
- Askerî yasak ve özel güvenlik bölgeleri: Bu bölgelerdeki taşınmazlar için askerî makamlardan izin alınması gerekir. İzin çıkmazsa satış tamamlanamaz.
Ayrıca taşınmazın kendi hukuki durumu da önemlidir: üzerinde haciz, ipotek veya satışa engel bir şerh bulunup bulunmadığı tapu kaydından incelenmelidir. Bu inceleme yapılmadan ödeme yapılması, uygulamada en pahalıya mal olan hatadır.
Şahsınız adına mı, şirket üzerinden mi?
Aynı yatırım, kimin adına yapıldığına göre farklı sonuçlar doğurur. Karar verirken şu üç başlık belirleyicidir:
- Vergi: Gerçek kişi ile şirketin vergilendirilmesi farklıdır; kira geliri, satış kazancı ve kâr dağıtımı ayrı rejimlere tabidir.
- Vatandaşlık: Yatırım yoluyla vatandaşlık başvurusu yapılacaksa, taşınmazın kimin adına tescil edildiği doğrudan sonuç doğurur.
- Sorumluluk ve devir: Şirket üzerinden yapılan yatırımda payların devri, gerçek kişi adına tescilli taşınmazın devrinden farklı işler.
Bu seçim sonradan düzeltilmesi zor bir karardır. Tapu işleminden önce netleştirilmesi gerekir.
Parayı Türkiye'ye getirmek
Yatırım bedelinin Türkiye'ye bankacılık sistemi üzerinden ve döviz olarak getirilmesi, yalnızca bir tercih değil, çoğu zaman zorunluluktur. Özellikle yatırım yoluyla vatandaşlık başvurusu düşünülüyorsa, paranın yurt dışından geldiğinin Döviz Alım Belgesi (DAB) ile belgelenmesi şarttır.
Uygulamada sık görülen hata, ödemenin elden, üçüncü kişi hesabı üzerinden veya belge alınmadan yapılmasıdır. Bu durumda yatırım fiilen gerçekleşmiş olsa bile, resmî süreçlerde ispat edilemez hale gelir.
Oturma ve çalışma izinleri
Yatırım yapmak Türkiye'de oturma hakkı vermez; bunlar ayrı süreçlerdir. Yatırımınızı yönetmek için Türkiye'de bulunacaksanız ikamet izni, çalışacaksanız çalışma izni gerekir. Aynı durum istihdam edeceğiniz yabancı personel için de geçerlidir.
- Yabancılar için Türkiye'de ikamet izni süreci
- Yabancılar için Türkiye'de çalışma izni
- İkamet izni reddine karşı hukuki yollar
- Yabancıların Türkiye'de şirket kurması
- Türkiye'de irtibat bürosu açmak
Vatandaşlık isterseniz
Belirli tutarın üzerindeki yatırımlar, istisnai yoldan Türk vatandaşlığı başvurusuna dayanak oluşturabilir. Gayrimenkul yolunda asgari tutar 400.000 ABD doları, diğer yatırım türlerinde 500.000 ABD dolarıdır. Süreç, tutarların ötesinde teknik şartlar içerir.