Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı: Şartlar, Mülakat ve Başvuru

Bir Türk vatandaşıyla evlenmek, kendiliğinden Türk vatandaşlığı kazandırmaz. Evlilik yalnızca başvuru hakkı doğurur; vatandaşlık, kanunda sayılan şartların birlikte gerçekleşmesi ve idarenin incelemesi sonucunda kazanılır. Bu yol 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 16. maddesinde düzenlenmiştir.

Hukuki dayanak

Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 16. maddesi, bir Türk vatandaşıyla evli olan yabancılara başvuru hakkı tanır. Bu, vatandaşlığın genel yoldan kazanılmasından farklıdır: genel yolda beş yıl kesintisiz ikamet, Türkçe bilme ve geçimini sağlama gibi şartlar aranırken, evlilik yolunda bu şartlar aranmaz.

Buna karşılık evlilik yolu daha kolay değil, farklı bir yoldur. Aranan şartlar azdır ama idarenin inceleme yetkisi geniştir.

Aranan dört şart

Aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir. Birinin eksikliği başvurunun reddine yol açar.

• En az üç yıllık evlilik: Başvuru tarihi itibarıyla evliliğin en az üç yıldır sürüyor olması gerekir. Üç yıl dolmadan yapılan başvuru değerlendirilmez.
• Evliliğin devam ediyor olması: Başvuru anında evlilik ayakta olmalıdır. Boşanma veya iptal hâlinde başvuru hakkı doğmaz.
• Aile birliği içinde yaşama: Eşlerin fiilen müşterek bir hayat sürüyor olması aranır. Bu şart yalnızca resmî kayıt üzerinden değil, fiilî durum üzerinden değerlendirilir.
• Evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyette bulunmamak: Kanun, evlilik kurumunun amacıyla bağdaşmayan davranışları başvuru engeli sayar.
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması: Bu şart tüm vatandaşlık yollarında ortaktır ve ayrı bir araştırmaya tabidir.

Üç yıllık süre nasıl hesaplanıyor?

Süre, evlenme tarihinden başvuru tarihine kadar hesaplanır. Önemli olan evliliğin kesintisiz üç yıl sürmüş olmasıdır. Boşanma ve yeniden evlenme hâlinde sürenin nasıl değerlendirileceği somut olaya göre değişir; bu durumdaysanız başvuru öncesinde durumun ayrıca incelenmesi gerekir.

Türkiye'de ikamet etmiş olmak bu yolda şart değildir. Üç yıllık sürenin Türkiye'de geçirilmiş olması aranmaz.

Uygulamada gözden kaçan bir ayrıntı vardır: eşiniz Türk vatandaşlığını sonradan kazanmışsa, üç yıllık süre evlenme tarihinden değil, eşin Türk vatandaşlığını kazandığı tarihten itibaren hesaplanır. İki yabancının evlenmesinden sonra eşlerden birinin Türk vatandaşlığını kazandığı dosyalarda bu kural belirleyici olur.

"Aile birliği içinde yaşama" ne anlama geliyor?

Bu, uygulamada en çok tartışılan şarttır. İdare, evliliğin kâğıt üzerinde değil fiilen sürdürülüp sürdürülmediğine bakar. Değerlendirmede eşlerin aynı konutta yaşayıp yaşamadığı, ortak yaşamın dışa yansıyan belirtileri ve çevre araştırması sonuçları dikkate alınır.

Eşlerin iş, sağlık veya öğrenim gibi haklı nedenlerle geçici olarak ayrı yaşaması tek başına şartın ihlali sayılmaz; ancak bu durumun belgelendirilmesi gerekir. Değerlendirme somut olaya göre yapıldığından, genel bir kural vermek mümkün değildir.

Mülakat ve muvazaa incelemesi

Başvurudan sonra dosya, il emniyet müdürlüğüne gönderilir. Emniyet soruşturmasında eşlerin aile birliği içinde yaşayıp yaşamadığı, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir davranışın bulunup bulunmadığı ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bir hâl olup olmadığı araştırılır; ulaşılan kanaat soruşturma formuna yazılır.

Ardından Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonu tarafından mülakat yapılır. Yönetmelik uyarınca eşler hem ayrı ayrı hem de birlikte mülakata alınır. Mülakatın amacı, evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa yalnızca vatandaşlık kazanmak amacıyla kurulmuş muvazaalı bir evlilik mi olduğunu tespit etmektir.

Başvuru yurt dışından yapılmışsa mülakatı, konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili yürütür. Her iki hâlde de mülakat sonucu bir forma yazılır ve dosya karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir. Evliliğin muvazaalı olduğu sonucuna varılırsa başvuru reddedilir.

Çocukların durumu

Bu, en sık sorulan konulardan biridir ve iki hâli birbirinden ayırmak gerekir.

• Türk vatandaşı eşten olan çocuklar: Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk, Türkiye'de ya da yurt dışında doğmuş olmasına bakılmaksızın doğumla Türk vatandaşıdır. Bu çocuklar için ayrıca vatandaşlık başvurusu yapılmaz; yapılacak işlem doğumun nüfusa tescilidir.
• Yabancı eşin önceki evliliğinden olan çocuklar: Bu çocuklar vatandaşlığı kendiliğinden kazanmaz. Başvuran ana veya babanın Türk vatandaşlığını kazandığı tarihte velayeti kendisinde bulunan ergin olmayan çocukları, çocuğun Türk vatandaşı olmayan diğer ebeveyninin muvafakat etmesi şartıyla ana veya babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazanır.

Yönetmelik, çocukların ana veya baba ile birlikte işlem görmesini esas almıştır. Bu nedenle çocuğun başvuru aşamasında dosyaya dâhil edilmesi gerekir. Çocuk için düzenlenen dosyada doğum belgesi, doğum tutanağı, velayet kararı ve diğer eşin muvafakat belgesi yer alır.

Muvafakat verilmemesi hâlinde işlem, ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre yürütülür. Ana veya babadan birinin ölmüş olması hâlinde ise çocuk, Türk vatandaşlığını kazanan ebeveyne bağlı olarak vatandaşlığı kazanır.

Evliliğin sona ermesi vatandaşlığı etkiler mi?

Cevap, evliliğin hangi aşamada ve hangi sebeple sona erdiğine göre değişir. Uygulamada en çok karıştırılan konu budur.

Karar verilmeden önce boşanma. Kanun, evliliğin başvuru anında devam etmesini aramaktadır. Yönetmelik de evliliğin boşanma nedeniyle son bulduğunun anlaşılması hâlinde başvurunun kabul edilmeyeceğini açıkça düzenler. Dolayısıyla süreç tamamlanmadan boşanılırsa başvuru sonuçlandırılmaz.

Eşin vefatı. Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin vefat etmesi hâlinde aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Diğer şartların varlığı ve evliliğin ölüm anına kadar sürdürülmüş olması incelenir.

Vatandaşlık kazanıldıktan sonra boşanma. Türk vatandaşlığının yetkili makam kararıyla kaybı kanunda sayılmıştır: vatandaşlıktan çıkma, kaybettirme ve vatandaşlığa alınma kararının iptali. Boşanma bu sebepler arasında sayılmamıştır; Anayasa da vatandaşlığın ancak kanunda belirtilen hâllerde kaybedileceğini hükme bağlamıştır. Bununla birlikte her dosyanın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekir.

Butlan ile boşanma arasındaki fark

Boşanma, geçerli olarak kurulmuş bir evliliği ileriye etkili biçimde sona erdirir. Butlan ise evlenmenin baştan itibaren geçerlilik şartlarını taşımadığı hâllerde söz konusu olur ve mahkeme kararıyla belirlenir. Kanun, özel düzenlemeyi yalnızca butlan hâli için getirmiştir: evlenme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanan yabancı, evlenmede iyiniyetli ise vatandaşlığını muhafaza eder.

Yönetmelikte iyiniyetin, Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda tespit edileceği belirtilmiştir. Somut dosyada sonucu belirleyen, butlan kararının gerekçesi ve iyiniyet değerlendirmesidir; bu nedenle her durumun ayrıca ele alınması gerekir.

Butlanına karar verilen evlenmeden doğan çocuk ise, ana ve babasının iyiniyetli olup olmadığına bakılmaksızın Türk vatandaşlığını muhafaza eder.

Muvazaanın sonradan ortaya çıkması ve iptal

Vatandaşlığı kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse, kararı veren makam tarafından iptal edilir. Yönetmelik, bu iddianın yapılacak soruşturmada kanıtlanmasını aramaktadır.

İptal kararı, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder ve kişiye bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır. Buna karşılık iptal kararı, kişinin vatandaşlığı kazandıktan sonra doğan çocuğuna ve evlenme yoluyla vatandaşlık kazanan eşine tesir etmez. Vatandaşlığın kazanıldığı tarih ile iptal tarihi arasında Türk vatandaşı olarak yapılmış işlemlere de iptal kararı uygulanmaz.

İptal bir idari işlemdir ve idari yargıda dava konusu edilebilir.

Başvuru nereye yapılır?

Başvuru, Türkiye'de bulunuluyorsa İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü'ne, yurt dışında bulunuluyorsa Türk konsolosluklarına yapılır. Başvuru bizzat veya özel vekâletname ile yapılabilir; ancak mülakat aşamasında eşlerin hazır bulunması istenir.

İstenen belgeler

Aşağıdaki liste, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'te sayılan belgelere dayanmaktadır. Başvuru öncesinde güncel listenin teyit edilmesi gerekir.

Yabancı makamlarca düzenlenen resmî belgelerin tasdiki, Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre yapılır; uygulamada bu, belgenin apostil şerhi taşımasını veya Türk konsolosluğunca onaylanmasını gerektirir. Pasaport ve diploma gibi belgelerde ise Türkçe tercümeli ve noter tasdikli olması yeterli görülmüştür. Belge tasdikindeki eksiklik, başvuruların en sık geri çevrilme sebeplerindendir.

Süreç ne kadar sürer?

Süre; dosyanın eksiksizliğine, mülakatın ne zaman yapıldığına ve güvenlik araştırmasının sonuçlanmasına bağlı olarak değişir. Bu nedenle tek bir süre vermek doğru olmaz. Eksik belgeyle yapılan başvurular, eksiklikler tamamlanana kadar bekletilir.

Başvurular hangi nedenlerle reddediliyor?

Uygulamada karşılaşılan başlıca sebepler:

• Üç yıllık sürenin dolmamış olması.
• Mülakat ve soruşturma sonucunda evliliğin muvazaalı görülmesi.
• Eşlerin fiilen ayrı yaşadığının tespit edilmesi.
• Başvuru sahibi hakkında bir suçtan yargılamanın devam etmesi ya da hükümlü veya tutuklu olunması.
• Yabancı belgelerde tasdik veya tercüme eksikliği.
• Millî güvenlik veya kamu düzeni bakımından engel bulunması.
• Başvuru sırasında evliliğin sona ermiş olması.

Sık sorulan sorular

• Evlenince otomatik vatandaş olur muyum? Hayır. Evlilik yalnızca başvuru hakkı verir; vatandaşlık ayrı bir inceleme sonucunda kazanılır.
• Üç yıl dolmadan başvurabilir miyim? Hayır. Süre şartı başvuru tarihinde aranır.
• Türkiye'de yaşamam gerekir mi? Bu yolda Türkiye'de ikamet şartı aranmaz. Ancak aile birliği içinde yaşama şartı ayrıca değerlendirilir.
• Türkçe bilmem veya sınava girmem gerekir mi? Evlilik yolunda dil şartı aranmaz. Dil şartı genel yoldan kazanmada söz konusudur.
• Mülakata eşimle birlikte mi gireceğim? Yönetmelik uyarınca eşler hem ayrı ayrı hem de birlikte mülakata alınır.
• Başvurudan sonra boşanırsak ne olur? Karar verilmeden önce boşanılması hâlinde başvuru sonuçlandırılmaz; kanun evliliğin devam etmesini aramaktadır.
• Vatandaşlığı aldıktan sonra boşanırsam ne olur? Boşanma, kanunda sayılan vatandaşlık kaybı sebepleri arasında sayılmamıştır. Yine de her dosyanın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekir.
• Çocuklarım da vatandaş olur mu? Türk vatandaşı eşinizden olan çocuklar doğumla zaten Türk vatandaşıdır. Önceki evliliğinizden olan ergin olmayan çocuklarınız ise velayetin sizde bulunması ve diğer ebeveynin muvafakati şartıyla sizinle birlikte işlem görebilir.
• Reddedilirse ne yapabilirim? Ret gerekçesine göre eksikliğin giderilerek yeniden başvurulması veya idari yargı yoluna gidilmesi gündeme gelebilir. Gerekçenin doğru okunması belirleyicidir.
• Vekâletle başvurabilir miyim? Başvuru özel vekâletname ile yapılabilir; ancak mülakat aşamasında hazır bulunulması istenir.

Bu süreçte nasıl yardımcı oluyoruz?

Başvuru öncesinde şartların sağlanıp sağlanmadığını değerlendiriyor, çocukların dosyaya dâhil edilmesi dâhil olmak üzere belgelerin tasdik ve tercüme yönünden eksiksiz hazırlanmasını sağlıyoruz. Başvuruyu yürütüyor, mülakat aşamasına hazırlık yapıyor ve dosyayı sonuçlanana kadar takip ediyoruz. Ret veya iptal hâlinde gerekçeyi inceleyip izlenecek yolu belirliyoruz.