Türkiye’de istihdam edilmek veya kendi adına ticari faaliyette bulunarak çalışmak isteyen yabancı uyruklu kişilerin, çalışmaya başlamadan önce yasal izinleri alması hayati önem taşımaktadır. İzinsiz çalışma (kayıt dışı istihdam), hem işveren hem de yabancı çalışan için ciddi idari para cezaları ve sınır dışı edilme (deport) dahil olmak üzere ağır yaptırımları beraberinde getirir.

Yasal Dayanak: 6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu

Yabancıların çalışma izinlerine dair usul ve esaslar, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanunun 6. maddesi uyarınca; Türkiye’nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe, yabancıların Türkiye’de bağımlı veya bağımsız çalışabilmeleri için çalışma izni almaları zorunludur.

Çalışma İzninin İkamet İzni Yerine Geçmesi (YUKK m. 27)

Sürecin en büyük yasal kolaylığı 6458 sayılı Kanun’un 27. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilen geçerli bir çalışma izni, aynı zamanda ikamet izni yerine geçer. Dolayısıyla çalışma izni onaylanan bir yabancının ayrıca Göç İdaresi’nden oturma izni almasına gerek yoktur.

Başvuru Yöntemleri ve İstihdam Kriterleri

Çalışma izni başvuruları iki şekilde gerçekleştirilebilir:

  • Yurt İçi Başvurular: Yabancının Türkiye’de en az 6 ay süreli (öğrenci ikamet izinleri hariç) geçerli bir ikamet izni varsa, başvuru doğrudan yurt içinden Bakanlık sistemleri üzerinden yapılır.
  • Yurt Dışı Başvurular: Yabancının ikamet izni yoksa, kendi ülkesindeki veya resmi olarak ikamet ettiği ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği/Başkonsolosluğu’na başvurarak bir “Referans Numarası” alır. İşveren bu numara ile Türkiye’den süreci tamamlar.

Bakanlık, başvuruları değerlendirirken 6735 sayılı Kanun m. 10, 11 ve 12 çerçevesinde şu temel kriterleri gözetir:

  • İstihdam Dengesi: İşyerinde her bir yabancı çalışan için en az 5 Türk vatandaşının istihdam ediliyor olması genel kuraldır (belirli sektörler ve şirket yapıları için istisnalar mevcuttur).
  • Mali Yeterlilik: Şirketin ödenmiş sermayesinin, brüt satışlarının veya ihracat tutarlarının Bakanlıkça belirlenen asgari limitleri karşılaması gerekir.
  • Ücret Dengesi: Yabancıya ödenecek ücretin, yapacağı mesleki göreve uygun olarak yasal asgari ücretin belirli katları (mühendis, genel müdür, uzman vb. pozisyonlara göre) olması zorunludur.

Çalışma izni onaylandıktan sonra, yabancı personelin SGK girişinin yasal süreler içinde yapılması işverenin hukuki yükümlülüğüdür.