Borçlunun malı satıldı ama para bütün alacaklılara yetmiyor. Bu noktada kimin ne alacağını belirleyen şey, takibi ilk kimin başlattığı değil; kanunun çizdiği sıradır.
İcra dairesi bu durumda bir sıra cetveli düzenler. Cetvel, paranın nasıl paylaştırılacağını gösterir ve alacaklı bakımından süreç burada bitmez: cetvele itiraz etmek için yedi gününüz vardır ve itirazın nereye yapılacağı, neye itiraz ettiğinize göre değişir.
Sıra cetveli ne zaman düzenlenir?
Kanun şartı açıkça koymuştur: satış tutarı bütün alacaklıların alacağını tamamen ödemeye yetmezse icra dairesi alacaklıların bir sıra cetvelini yapar. Para herkese yetiyorsa cetvele gerek kalmaz.
Alacaklılar, iflâs hâlinde hangi sıraya girmeleri gerekiyorsa cetvelde o sıraya kabul edilir. Yani sıralama düzeni iflâs hukukundan alınır. Bununla birlikte kanun önemli bir ayrım getirmiştir: ilk üç sıraya kayıt için muteber olan tarih, haciz talebi tarihidir.
Cetvelin birer sureti icra dairesince ilgililere tebliğ edilir. İtiraz süreleri bu tebliğle işlemeye başlar.
Sıralama nasıl kurulur?
Önce rehin gelir: alacakları rehinli olan alacaklıların satış tutarı üzerinde rüçhan hakkı vardır. Gümrük resmi ve akar vergisi gibi, belirli eşya ve akardan alınması gereken resim ve vergiler rehinli alacaklardan sonra gelir.
Teminatlı olup rehinle karşılanmayan ve teminatsız alacaklar ise dört sıraya ayrılır:
| Sıra | Kapsam |
|---|---|
| Birinci | İşçilerin iş ilişkisine dayanan alacakları — iflâsın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dâhil — ile iflâs nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak edilen ihbar ve kıdem tazminatları; işverenin işçi yardım sandıklarına borçları; son bir yıl içinde tahakkuk etmiş nafaka alacakları |
| İkinci | Velâyet ve vesayet nedeniyle malları borçlunun idaresine bırakılan kişilerin bu ilişkiden doğan alacakları |
| Üçüncü | Özel kanunlarında imtiyazlı olduğu belirtilen alacaklar |
| Dördüncü | İmtiyazlı olmayan diğer bütün alacaklar |
Birinci ve ikinci sıradaki bir yıllık sürelerin hesabında bazı süreler dikkate alınmaz: iflâsın açılmasından önce geçirilen konkordato süresi (mühlet dâhil), iflâsın ertelenmesi süresi ve alacak hakkında açılmış davanın devam ettiği süre.
Cetvele itiraz: hangi yol, hangi merci?
Uygulamada en çok hata yapılan nokta budur. Kanun tek bir itiraz yolu öngörmemiş, itirazın konusuna göre ikiye ayırmıştır.
| İtirazın konusu | Gidilecek yol | Merci |
|---|---|---|
| Alacağın esasına veya miktarına | Dava (basit yargılama usulü) | Takibin icra edildiği yer mahkemesi |
| Yalnızca sıraya | Şikâyet | İcra mahkemesi |
Her iki yolda da süre cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gündür. Dava, ilgili alacaklılar aleyhine açılır.
Ayrım şu şekilde düşünülebilir: bir alacaklının cetvelde görünen alacağının gerçekte var olmadığını veya miktarının yanlış olduğunu ileri sürüyorsanız bu, esasa ilişkindir ve dava gerektirir. Alacağın varlığını kabul edip yalnızca yanlış sırada gösterildiğini söylüyorsanız bu, şikâyet konusudur.
Yanlış yola başvurmak süre kaybına yol açar; yedi günlük süre bu arada işlemeye devam eder.
Cetvelde payı görünen alacaklı parasını hemen alabilir mi?
Kural olarak itiraz süreci sonuçlanmadan dağıtım yapılmaz. Ancak kanun bir imkân tanımıştır: sıra cetvelinin düzenlenmesi üzerine tebligatı alan ve cetvelde hak sahibi görünen her alacaklı, bir bankanın kesin ve süresiz teminat mektubunu dosyaya ibraz ederek payına düşen meblağı tahsil edebilir.
Teminat mektubunda, tahsil edilen meblağın ve iade gerekirse iade tarihine kadar işleyecek faizin, icra dairesinin ilk yazılı talebi üzerine dosyaya ödeneceği taahhüt edilmelidir. Garanti edilecek miktarı icra dairesi belirler.
Bu, nakit akışı önemli olan alacaklılar için pratik bir yoldur: itiraz süreci sürerken parayı alır, riski teminat mektubuyla karşılarsınız.
Hacze iştirak: cetvele girmenin ön şartı
Sıra cetvelinde yer alabilmek için önce hacze iştirak edebilmek gerekir. İlk haciz üzerine satılan malın tutarı vezneye girinceye kadar aynı derecede hacze iştirak edebilecek alacaklıları kanun saymıştır. Bunlar, alacakları şu belgelerden birine dayanan alacaklılardır:
- İlk haciz ilamsız takibe dayanıyorsa takip talebinden, ilama dayanıyorsa dava açılmasından önce yapılmış bir takip üzerine alınan aciz vesikası.
- Aynı tarihlerden önce açılmış bir dava üzerine alınan ilam.
- Aynı tarihlerden önceki tarihli resmî veya tarih ve imzası tasdikli bir senet.
- Aynı tarihlerden önceki tarihli, resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dâhilinde ve usulüne göre verdikleri makbuz veya vesika.
Bu belgelerden birine dayanan alacaklılar aynı dereceye iştirak eder ve icra dairesi, başvuru üzerine aynı derecedeki alacaklıların bütün alacaklarına yetecek ölçüde ilave hacizler yapar. Bunların dışındaki alacaklılar ise ancak önceki dereceden artacak bedeller için hacze iştirak edebilir.
Sık sorulan sorular
- Takibi ilk ben başlattım, param önce mi ödenir? Hayır. Satış tutarı yetmiyorsa dağıtım sıra cetveline göre yapılır; takibin erken başlatılmış olması sıradaki yeri değiştirmez.
- Ticari alacağım hangi sırada? Rehinle temin edilmemiş olağan ticari alacaklar kural olarak dördüncü sıradadır.
- Rehnim var, ne kadar öncelikliyim? Rehinli alacaklıların satış tutarı üzerinde rüçhan hakkı vardır; dört sıralı düzenden önce gelir.
- Cetvele nasıl itiraz ederim? Alacağın esasına veya miktarına itiraz ediyorsanız takibin yapıldığı yer mahkemesinde dava; yalnızca sıraya itiraz ediyorsanız icra mahkemesine şikâyet.
- İtiraz süresi ne kadar? Cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gün.
- İtiraz sürerken payımı alabilir miyim? Cetvelde hak sahibi görünüyorsanız, bir bankanın kesin ve süresiz teminat mektubunu ibraz ederek payınızı tahsil edebilirsiniz.
- Sonradan haciz koydum, iştirak edebilir miyim? Kanunda sayılan belgelerden birine dayanıyorsanız aynı dereceye iştirak edebilirsiniz; aksi hâlde ancak önceki dereceden artan bedellerden pay alırsınız.
- İşçi alacakları benden önce mi ödenir? Birinci sıradaki işçi alacakları, dördüncü sıradaki alacaklardan önce gelir.
Bu süreçte nasıl yardımcı oluyoruz?
Takip başlarken alacağın hangi sıraya gireceğini ve hacze iştirak bakımından elinizdeki belgenin yeterli olup olmadığını değerlendiriyoruz. Sıra cetveli düzenlendiğinde cetveli inceleyip itirazın esasa mı yoksa sıraya mı ilişkin olduğunu belirliyor, yedi günlük süre içinde doğru mercie başvuruyoruz. Teminat mektubuyla erken tahsil imkânını değerlendiriyor; çok sayıda dosyadan oluşan portföylerde cetvel tebliğlerini ve süreleri dosya bazında izliyoruz.